Schijndel werkt alleen op afspraak om u beter van dienst te zijn
De geschiedenis van Schijndel
Van eikenbos tot bloeiende gemeenschap
Eikenbos of spookbos?
Voorzover
bekend, wordt Schijndel voor het eerst genoemd in een schrijven van Hertog Jan
II, die in het jaar 1299 octrooi (= machtiging) gaf tot het oprichten van de
Couveringse Molen. In zijn brief komt Schijndel voor onder de naam ’Skinle’.
Deze naam zou zijn ontstaan te danken hebben aan een eikenbos, waar men in die
tijd schors (skin) ging halen voor het bereiden van run. Run werd gebruikt bij
het looien van huiden. Volgens andere bronnen is de naam Schijndel gevormd uit
de woorden schijn (spook) en loo (bos), schijnloo: spookbos.De uitgifte van de gemeente
Op 6 december 1309 werd de ’gemeynte’ Schijndel door Hertog Jan II aan de
inwoners uitgegeven. Deze uitgifte wordt in het algemeen aangemerkt als
stichtingsakte. In deze akte werden de dorpsgrenzen vastgelegd en werd het recht
verleend om vreemd vee uit de ’gemeynte’ te weren. De daaropvolgende eeuwen werd
de ’Heerlijkheid van Schijndel’ vele malen verpand en toegeëigend. Tot het jaar
1612. Dat jaar kochten de burgers van Schijndel de heerlijke rechten van de
toenmalige hertog af voor EUR 1.021,01.
Armoede in de 16e en 17e eeuw
Tijdens de Tachtigjarige Oorlog, van 1568 tot 1648, werd Schijndel vrijwel
geheel verwoest en leeggeroofd. Na 1648 behoorde Brabant tot de
generaliteitslanden, waardoor het werd beschouwd als een wingewest van de
Republiek der Verenigde Nederlanden. De Staten-Generaal van de Republiek
streefde naar uitroeiing van het katholicisme, het onmogelijk maken van elke
ontwikkeling en het weren van handel en industrie. Het vroeger bloeiende dorp
Schijndel, dat in 1650 ongeveer 375 huizen telde, verviel tot bittere armoede.
Het
ontstaan van ambachten
In de eeuwen daarna heeft Schijndel zich geleidelijk weer tot een meer
welvarend dorp ontwikkeld. Vanouds kende het voornamelijk landbouw en veeteelt.
Door de aanwezige houtrijkdom ontstonden er in de loop der jaren ook ambachten
zoals het maken van klompen, hoepels en manden. Daarnaast bevorderden de teelt
van hop en de handel daarin het bierbrouwen, zodat er in het jaar 1716 zelfs
zeven brouwerijen waren.
Welvaart in de 19e eeuw
De
eerste verkeersverbindingen
Schijndel, vanouds verdeeld in vijf gehuchten (te weten Wijbosch, Elschot,
Borne, Lutteleind en Broekstraat) kende tot 1740 alleen zandwegen. In 1740 kwam
de eerste weg van keistenen. Dit was een weg van ’s-Hertogenbosch naar Best.
Bijna een eeuw later, in 1830, volgde de ingebruikname van de Zuid-Willemsvaart.
De ontsluiting van de gemeente kwam in 1873 echter pas goed op gang door de
aanleg van de spoorlijn Boxtel-Gennep (in de volksmond bekend als ’Duits
lijntje’) en door de tramlijn ’s-Hertogenbosch-Eindhoven in 1899.
Welvaart in de 19e eeuw
In de 19e eeuw werd in Schijndel het leerlooiersbedrijf uitgeoefend. Zo telde
het dorp in 1865 zeven leerlooierijen. Omstreeks 1850 waren de landerijen over
het geheel genomen niet meer toereikend om daarvan te kunnen bestaan en is men
zich meer gaan toeleggen op de handel. Daarbij bleven de houtproducten, zoals
klompen en hoepels, een belangrijke plaats innemen. In de Molenheide werd sinds
1898 een steenfabriek geëxploiteerd. In de periode van 1900 tot 1925 werkten op
deze fabriek bijna 150 personen. In 1930 werd de steenfabricage gestaakt.
Kaarsen
Doorslaggevender voor de welvaart van Schijndel waren de oprichting van de
waskaarsenfabriek van de familie Bolsius in 1871, en de kousenfabriek van Jansen
de Wit in 1915. Van belang was ook het besluit van pastoor A. van Erp in 1836 om
een zusterklooster in Schijndel te stichten. De zusters gaven onderwijs aan
meisjes en verzorgden bejaarden.
De bevolkingsgroei
Het inwonertal van de gemeente Schijndel begon in de 19e eeuw toe te nemen.
De groei van de bevolking was daarvoor beperkt gebleven door armoede en het op
latere leeftijd huwen of ongehuwd blijven vanwege het gebrek aan
bestaansmogelijkheden.
In 1921 had Schijndel 6.126 inwoners. Nu heeft Schijndel 23.401 inwoners (1 januari 2003).
In 1921 had Schijndel 6.126 inwoners. Nu heeft Schijndel 23.401 inwoners (1 januari 2003).
Wapen
Het
wapen werd verleend bij Koninklijk Besluit van 14 april 1958, nr. 30. In het wapen zijn de heerlijkheid, het burgerlijk gezag en het kerkelijk gezag van Schijndel verenigd. De omschrijving van het wapen van Schijndel is als volgt:
Kroonvoet
Rode eivormige en groene ruitvormige afbeeldingen. De ruimte tussen de voet
en het schild in de kroonvoet is rood. De parels tussen en op de kroonbladeren
worden in zilver weergegeven.
Heraldische rechterhelft
Wanneer in de heraldiek (wapenkunde) gesproken wordt van heraldisch links of
heraldisch rechts, moet men dit zien alsof men zelf achter het schild staat.
- Bovengedeelte
Drie wassenaars van sabel (zwart) op een gouden ondergrond. Het wapen van familie Van der Leck, die het eerst de 'Heerlijkheid van Schijndel' bezat van 1398 tot 1470. - Ondergedeelte
Een jonge eikenboom van sinopel (groen) op een zilveren ondergrond. De eik is het eigenlijke wapen van het burgerlijk gezag van Schijndel. De naam Schijndel – vroeger geschreven Skinle - zou zijn samengesteld uit de wortelwoorden Skin en Lo. Skin zou schors en Lo zou bos betekenen: Schorsbos. De eik stond al in 1382 in het schependomszegel, toen heraldisch rechts.
Heraldische linkerhelft
Het beeld van St. Servatius, met in de rechterhand een kromstaf en in de
linkerhand een gouden sleutel, op een azuurblauwe ondergrond. De H. Servatius
(overleden in 384), was vanaf de vroegste tijden de beschermheilige van
Schijndel en heeft steeds in het schependomzegel gestaan. Als model heeft een
afbeelding van het houten beeld van Sint Servatius gediend, dat in de Sint
Servaaskerk in Maastricht staat.
De gemeentevlag
Van 8 april 1960 tot 18 juli 1991 bestond de gemeentevlag uit drie
horizontale banen van gelijke hoogte in de kleuren groen, geel en zwart (van
boven naar onder). De drie kleuren uit het gemeentewapen. Het groen voor de eik,
al meer dan zeshonderd jaar het rechtssymbool voor Schijndel. Het geel en zwart
ontleend aan het wapen van familie Van der Leck (drie wassenaars op een gouden
veld). Familie Van der Leck bezat de ’Heerlijkheid van Schijndel’ in de periode
1398-1454.
De Noord-Brabantse commissie voor Wapen- en Vlaggenkunde sprak in 1991 van
een nietszeggende vlag en adviseerde juist de wapenfiguren te benadrukken. Geel
voor de patroonheilige, groen voor de eikenboom, wit voor het voor de gemeente
Schijndel meest karakteristieke wapenveld. Een zwarte liggende wassenaar op de
gele baan zou voor een extra karakteristiek zorgen.
De Hoge Raad van Adel week iets af van het rapport van de commissie en
adviseerde dat de omschrijving van de vlag als volgt moest luiden: drie banen,
geel, groen en wit, met op de gele baan in de broektop een zwarte wassenaar,
waarvan de hoogte gelijk is aan 1/4 van de hoogte van de vlag. De gemeenteraad
stelde deze vlag op 18 juli 1991 vast.
Schijndel nu
U kunt de gemeente Schijndel gemakkelijk bereiken. Het ligt centraal ten
opzichte van ’s-Hertogenbosch en Eindhoven. De twee belangrijke noord-zuid
verbindingen (Groningen - Eindhoven en Amsterdam - Maastricht) liggen op circa
tien minuten rijafstand. De Structuurweg rondom Schijndel heen zorgt bovendien
voor een veel publieks- en ondernemersvriendelijker klimaat.
Wonen
De afgelopen jaren heeft Schijndel een explosieve groei doorgemaakt. In een
snel tempo zijn er woningen gebouwd in diverse prijsklassen. Een duidelijk
voorbeeld van zo’n nieuwe, moderne woonwijk is Hulzebraak. Deze wijk heeft een
bijzonder karakter door de verhouding tussen vrije sectorwoningen en sociale
woningbouw. Onderwijs en winkels zijn in de directe omgeving van Hulzebraak te
vinden. Het is de bedoeling dat ook in delen van het centrum van Schijndel
nieuwe woningen herrijzen. Om het woongenot van de inwoners van Schijndel te
vergroten, wordt er in zowel de oudere, als nieuwe woonwijken veel zorg besteed
aan de woonomgeving. Dit is belangrijk voor de mensen die er al wonen. Maar ook
voor diegenen die er willen gaan wonen omdat ze in Schijndel hun werkkring
hebben.
Onderwijs en werkgelegenheid
Het
onderwijsaanbod is ruim. Naast zes basisscholen - waaronder één openbare - is er
in Schijndel een school voor speciaal onderwijs/ voortgezet speciaal onderwijs
en een scholengemeenschap voor (i)vbo, mavo, havo en lyceum (Elde College).
Beroeps- en volwassenenonderwijs is te volgen bij het Koning Willem I College
(afdeling De Tweesprong) en bij de Volksuniversiteit.Bedrijfsklimaat
U treft in Schijndel een vriendelijk bedrijfsklimaat aan. De ruim 400
zelfstandige bedrijven onderstrepen dat nog eens. De vier industrieterreinen
Duin I, Duin II, Molendijk en Rooiseheide zijn door de Structuurweg optimaal te
bereiken.
Industrieterrein Duin III is volop in ontwikkeling.
Industrieterrein Duin III is volop in ontwikkeling.
Vrije tijd
Winkels en horeca
Op winkelgebied vervult Schijndel een regionale functie. Het aanbod is
overvloedig en gevarieerd zowel voor de dagelijkse boodschappen als voor
duurzame gebruiksgoederen. Extra parkeerterreinen achter de winkels zorgen
ervoor dat de Hoofdstraat nog meer verkeersluw wordt.
Jaarlijks
terugkerende evenementen
Uitgaansgelegenheden zijn in Schijndel ook in overvloed. Er is een bioscoop
en een discotheek. Daarnaast zijn er diverse cafés, bistro’s, cafetaria’s en
restaurants.
Schijndel kent diverse grote jaarlijks terugkerende evenementen. O.a. Paaspop, Hartemert en de Schijndelse Muziekfeesten.
Schijndel kent diverse grote jaarlijks terugkerende evenementen. O.a. Paaspop, Hartemert en de Schijndelse Muziekfeesten.
Sport
Behalve de lerende heeft Schijndel ook de sportende mens flink wat te bieden.
Praktisch elke hobby en sport is er in verenigingsverband te beoefenen, zoals
basketbal, fietscross, hockey, motorsport, schaatsen, tafeltennis, turnen,
voetbal en wielersport. Dit is zomaar een greep uit het brede scala van
mogelijkheden. Bovendien beschikt Schijndel over een zwem- &
recreatiecentrum, De Molen Hey en een nagenoeg nieuw sportpark aan de
Rooiseheide, Het Zuideinderpark.
Natuur
Behalve het dorpomringende populieren- en kampenlandschap, mag het ongeveer
150 hectare grote natuurgebied ’Wijboschbroek’ niet onvermeld blijven. Dit
gebied, dat onder de zorg van Staatsbosbeheer valt, herbergt een grote
verscheidenheid aan vegetatie en wild. Met name reeën, fazanten en hazen zijn er
talrijk aanwezig. Er zijn bovendien twee wandelroutes, een trimparcours met
trimtoestellen en een picknickplaats.
Kunst en cultuur
Kunst
De gemeente Schijndel heeft in de loop der jaren een zeer bijzondere
kunstcollectie opgebouwd. Niet alleen op allerlei plaatsen in de gemeente treft
u kunstwerken aan, maar ook het gemeentehuis is rijk voorzien van kunst. De
laatste jaren laat de gemeente vooral kunstwerken in opdracht vervaardigen. Bij
nieuwe projecten, zoals de bouw van een woonwijk of de aanleg van een rotonde,
is kunst één van de ‘bouwstenen’. Op deze wijze wordt in Schijndel het samenspel
tussen kunstwerken en ruimte gerealiseerd. Er zijn in de gemeente Schijndel meer
dan 70 beelden te bezichtigen. Deze kunstwerken zijn opgenomen in de brochure ‘
Beeldenroute gemeente Schijndel’. Deze gevarieerde beeldenroute leidt u al
wandelend of fietsend van beeld naar beeld door Schijndel. Een aantal
kunstwerken ‘vertelt’ de geschiedenis van Schijndel. Weer andere kunstvormen
variëren van traditioneel tot modern. De route start bij het bruisende
middelpunt van Schijndel, namelijk bij de fontein op de Markt. U kunt echter
zelf bepalen wanneer en hoelang u onderweg wilt zijn.
De ‘Beeldenroute’ is verkrijgbaar op deze website, in het gemeentehuis en bij
het VVV-Agentschap in het Museum Jan Heestershuis.
Cultuur
Muziek, toneel, theater en monumenten. U vindt het allemaal in Schijndel. Het
Hertog Jan Centrum (voor cursussen op het gebied van muziek, dans en beeldend
theater) en de openbare bibliotheek staan voor iedereen ter beschikking. Voor
belangstellenden en kunstliefhebbers is er een beeldenroute en monumentenkaart
verkrijgbaar in het gemeentehuis en bij het VVV-Agentschap in het Museum Jan
Heestershuis.
Monumenten
Cultuurhistorisch
waardevolle boerderijen, woonhuizen, molens en religieuze gebouwen bepalen in
belangrijke mate het karakter van Schijndel. In het (recente) verleden zijn
helaas diverse monumentale gebouwen uit het dorpsbeeld verdwenen. Bescherming
van het monumentale erfgoed vergt daarom extra zorg. Sinds 1991 voert Schijndel
een actief monumentenbeleid. Enkele jaren van onderzoek hebben geleid tot het
opstellen van een gemeentelijke monumentenlijst. Een groot aantal panden en
objecten is opgenomen in de brochure ‘Monumentenkaart gemeente Schijndel’. Een
wandel- en fietsroute leidt u langs de meeste Schijndelse monumenten. De
illustraties in de brochure geven u een indruk van materiaalgebruik en
versieringswijze bij de diverse monumenten. De ‘Monumentenkaart’ is verkrijgbaar
in het gemeentehuis en het VVV-Agentschap in het Museum Jan Heestershuis.Straatnamen
Straatnamen zijn een belangrijk historisch element in het huidige Schijndelse
landschap. Dat geldt voor onze plaatsnaam Scinle, en aanduidingen van gehuchten
als Borne, Elschot, Wijbosch, Elde, Oetelaar en Hermalen. Het geldt ook voor
mooie namen van herbergen zoals de Wildeman en de Gouden Leeuw en honderden
namen van gronden als de Boerdonken, de Tolakkers en Oliemolen. Maar ook de
actuele straatnamen gaan terug op de geschiedenis.
Historische namen in nieuwbouwwijken
Straatnamen bedenken is een steeds voortdurend proces. Voor elke
nieuwbouwwijk moeten passende namen worden bedacht. In steeds meer dorpen en
steden duiken, buiten de bloemenbuurten, componistenstraten enzovoorts, de
laatste tijd weer veel echte historische namen op. Dat is een mooie
ontwikkeling; het is immers iets eigens van een dorp of stad. Heel lang is het
ook nog zo geweest dat op het straatnaambordje een kort onderschrift werd
geplaatst. Recent heeft de gemeente Schijndel dat nog gedaan door bij het Ben
Peterspad aan te geven dat het hier om een gerenommeerde plaatselijke
heemkundige gaat.
Vastgesteld door burgemeester en wethouders
We hebben door de eeuwen heen wel wat middeleeuwse straatnamen overgehouden,
zoals de Groeneweg, Putsteeg, Pompstraat (voorheen het Steegske) en de Kluis
(voorheen die Cluse), maar de huidige straatnamen zijn vanaf 1937 officieel door
de gemeenteraad en de laatste jaren door burgemeester en wethouders vastgesteld.
Voorstellen voor passende namen
Om passende namen te kunnen vaststellen heeft men destijds de heer Ad van
Bokhoven, archivaris van de gemeente, verzocht op basis van historische gegevens
voorstellen tot naamgeving te doen en deze voorstellen ter aanbeveling door te
sturen naar de straatnamencommissie, die uiteindelijk een advies richting
gemeentebestuur opstelde.
Overzicht van besluiten voor straatnamen
Waarom een straatnaam is ingevoerd en op grond van welke historische
gegevens, is veelal in de vergetelheid geraakt, terwijl het toch om een boeiend
stukje Schijndelse geschiedenis gaat, die letterlijk 'van de straat kan worden
opgeraapt'.
Het hier aangeboden overzicht is helemaal gebaseerd op wat in het Schijndelse gemeentearchief bewaard is gebleven en dat is uitermate boeiend.
Het hier aangeboden overzicht is helemaal gebaseerd op wat in het Schijndelse gemeentearchief bewaard is gebleven en dat is uitermate boeiend.
Nieuws